
Tun laiah nupa nun(inpawlna) hman avanga inkaichhawn theih natna te a tam hle a, mi tam tak chuan awm duh dah vangah te an puh fo thin. Nupa nun hman hian tha a hehin hriselna atan tangkaina nei miah lova ngaite pawh an awm mai thei. Tun tumah nupa tan bik nupa nun hman hi hriselna atan a thatna leh tangkaina tarlan kan tum dawn a ni. Mahse, kan sawi tum hi nupui pasal kawp lai neite tan chauh a ni a, nula leh tlangval tan kan hriatna tizautu ni bawk se, mahni kawppuite chunga rinawm taka awm hi ringtute tih tur a ni si a.
(1) Nupa nun hman hian mi a tituai thar(tleirawl) thei : England rama Royal Eninburgh University-a enchhinna an neihah chuan ‘Kar khata vawi li vel nupa nun hmang thinte chu a hmang ve lote aiin kum sawm velin an lang naupang zawk a ni’ an ti. Nupa nun hman avanga lo chhuak rilru hlimna leh lungawina hian an taksa chhunga adrenaline, dopamine leh noradrenaline-te a tipung a, hengte hian mihring taksa an tizangkhaiin an titharlam thin a ni. Tin, dopamine hian thil ruahman thiam bikna a pe bawk thin.
(2) Hritlang awmna satliah leh virus natna thenkhat te a veng thei : Wikes University research chuan, ‘Kar khata vawi 2 tal nupa nun hmang thinte chuan natna dotu immunoglobulin an ngah bik thin a, chu chuan hritlang awmna satliah leh virus natna then khatte a veng thei a ni’ an ti leh tlat mai. Natna dotu (immunoglobulin) pung tur hian nupa nun hman hun hi pawh sei deuh a, position chi hrang hranga hman a tha a ni an ti.
(3) Prostate cancer a veng thei : Hei chu mipa tan chauh a ni thung. Kum 20 bawr vela kar khatah a tlem ber vawi 7 tal chi(baw) tichhuak thinte chu vawi 3 vel chauh tichhuak thinte aiin upat lamah prostate cancer a let thumin an nei tlem bik a ni an ti. Australia cancer research hotu Prof. Graham Giles chuan chi(baw) tichhuak zingte chu an prostate kawngah cancer tichhuak thei thil (carcinogen) a tawmim hman lo a ni a ti. Ni khata vawi tam tak chi tihchhuah aiin ni khata vawi khat regular taka tihchhuah hi a tha zawk bawk.
(4) Na a chhawk thei : Nupa nun(Inpawlna) hman hian kawng na satliah leh taksa rawl them thumte a chhawk zangkhai thei niin biology and medicine journal chuan a sawi. Nupa nun hman hian minute khat chhung lekah taksa atanga chhuak nachhawk chi khat, ‘endorphins’ a let thumin a pung a ni tih England rama Paisley University research chuan a sawi. Hei hian lukhing phel na pawh a chhawk thei a. Amah erawh chu, dim tak leh hmanhmawh lo taka inpawl erawh a tul thung.
(5) Naupai lai pawhin nupa nun hman a tha tho : Naupai lai thla 8 bawr vela nupa nun hman hian nau hrin hnua rilru tlahniam leh nupa inpawh tawnna atan a tha a, kum rei tak hnua nupa inthen chhan tam tak pawh a veng a ni tiin OG Dr.Marc Ganem chuan a sawi. Naupai laia inpawl hian nau tan thil pawi a thlen lem lova, dim taka hman chuan thla 8 hnu lamah pawh a pawi chuang lo a ni ti.
Ref; Good Health Journal No.269, Feb.10 & No.301, Sept.10


